Дэлхийн сүүлчийн нүүдэлчид олон мянган жилийн турш дэлхийн хамгийн бага хүн ам шигүү суурьшсан улсад эв найртай амьдарч ирсэн ч энэ нь өөрчлөгдөж байна.
Монголын тал нутагт эдгээр минималистууд дээдлэн морьдоо уралдуулж, дэлхийн шилдэг сумочид болж буй хүүхдүүдээ өсгөж хүмүүжүүлдэг. Говь цөл, Алтайн уулсын дундах бэлчээрт хэдэн мянган бээрээр тусгаарлагдсан нүүдэлчин мал аж ахуй эрхэлдэг айлууд гэр гэх буулгаад дахин угсарч болдог сууц ашигладаг. Чингис хаан 1200-аад онд түүхэн дэх хамгийн том хуурай газрын эзэнт гүрэн болох овог аймгуудаа нэгтгэхээс өмнө буюу 1778 онд дэлхийн анхны үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн болсон Богдхан уулыг түүний нүүдэлчин анд Тоорил хаан хамгаалж байсан. Уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэн эрчимжиж буй зуд хэмээх байгалийн ширүүн үзэгдэл Монголын нүүдэлчдийн гүн гүнзгий соёл, практик байгаль хамгаалах үйл ажиллагааг тасалдуулж байна.
Зөвхөн Монголд л гэхэд хэт ган гачиг, хүлэмжийн хийн нөлөөгөөр зуны улиралд температур нэмэгдэж байгаа нь өвлийн ширүүн салхи, мөсөн бүрхэвч, 50 градусын хүйтэн цаг агаарыг үүсгэдэг. ЮНЕСКО-гоос эртний нүүдэлчдийн нүүдлийг соёлын биет бус өвд бүртгүүлэхээс өмнөхөн сүүлийн 10 жилд илүү олон удаа тохиолдсон, ширүүн зудын улмаас Монголын мал сүрэг буюу 2023-2024 онд л гэхэд 10 орчим хувиар (8.1 сая) хорогдсон. Малчин Батбаяр “Бидний мэдэх нүүдэлчин 10 өрхийн гурав, дөрөв нь тал нутгаа орхин суурин амьдрах болсон” гэв.
Нүүдэлчдийн замууд нь МЭӨ 3500 оноос хойш Монголын гол төв болж байсан бөгөөд зарим нь хожим нь торгоны замын нэг хэсэг болж, нүүдэлчид соёл, шашны солилцоо, аюулгүй зорчих боломжийг бүрдүүлсэн. Монгол Улс 1911 онд Чин гүрнээс тусгаар тогтнох хүртэл Монголын нутаг дэвсгэрийн 90 хувийг нүүдэлчид эзэлсээр ирсэн. Гэтэл өнөөдөр нүүдэлчид нийт хүн амын 35 хувийг л эзэлж байна. Монгол Улс нэн чухал уулзвар дээр зогсож байна. Уур амьсгалын өөрчлөлтөд хамгийн их өртөж буй орнуудын нэг болохын хувьд агаарын температурын өсөлтөөс эхлээд газрын доройтол хүртэл эрчимжиж буй аюул заналхийлэлтэй тулгарч байна.
https://www.nationalgeographic.com/travel/article/bogd-khan-uul-mongolia
Сэтгэгдэл үлдээх